Suplementy na odchudzanie: co mówią dowody o skuteczności i bezpieczeństwie?

Większość suplementów sprzedawanych jako pomoc w odchudzaniu nie ma dowodów na duży, trwały i klinicznie istotny efekt.
Nawet tam, gdzie badania pokazują różnicę względem placebo, jest ona zwykle mała, zależna od konkretnego składnika i obarczona niepewnością.
Metaanaliza 111 badań z randomizacją wykazała małe efekty wybranych nutraceutyków; jej autorzy nie oceniali jednak wszystkich produktów dostępnych na rynku, a wynik dla pojedynczego składnika nie potwierdza działania dowolnej mieszanki, która go zawiera. [1]

Suplement diety jest środkiem spożywczym przeznaczonym do uzupełniania zwykłej diety.
Nie jest lekiem i nie przechodzi przed sprzedażą takiej samej procedury potwierdzania jakości, bezpieczeństwa i skuteczności jak produkt leczniczy.
W Polsce przedsiębiorca powiadamia GIS o wprowadzeniu suplementu, ale GIS nie „dopuszcza” go do obrotu tak jak urząd dopuszcza lek. [3], [4]

Dlatego pytanie „jaki suplement działa?” jest zbyt szerokie.
Trzeba sprawdzić dokładny składnik, jego ilość w dziennej porcji, jakość badań, skalę możliwego efektu, działania niepożądane, interakcje oraz wiarygodność oznakowania produktu.

Ważne: poniższa macierz służy do oceny dowodów i ryzyka.
Nie jest rekomendacją produktu ani dawki.
Jeśli przyjmujesz leki, masz chorobę przewlekłą, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, omów każdy planowany suplement z lekarzem lub farmaceutą.

Co pokazują badania jako całość

W analizie 111 badań z randomizacją, obejmującej 6171 dorosłych z nadwagą lub otyłością, część nutraceutyków wiązała się z małym spadkiem masy względem placebo.
Pewność dowodów różniła się między składnikami, a badania miały różne dawki, czas trwania i interwencje towarzyszące. [1]
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej ocenia, że żaden pojedynczy składnik ani mieszanka nie mają obecnie podstaw do uznania ich za metodę przynoszącą klinicznie istotne efekty odchudzające. [2]

To rozróżnienie ma znaczenie:

• wynik istotny statystycznie może być zbyt mały, by miał duże znaczenie dla zdrowia lub decyzji zakupowej;
• wynik dla standaryzowanego składnika w badaniu nie potwierdza działania produktu wieloskładnikowego o innej ilości i jakości surowca;
• krótkie badanie nie pokazuje, czy efekt utrzyma się po wielu miesiącach;
• spadek masy nie mówi sam w sobie, jaka część zmiany dotyczyła tkanki tłuszczowej, wody lub masy beztłuszczowej.

Macierz składników: efekt, pewność dowodów i ryzyko

Jak czytać liczby z tabeli

Podane wartości są średnimi różnicami między grupą badaną a kontrolną.
Nie oznaczają gwarantowanego wyniku konkretnej osoby.
Nie pozwalają też dobrać dawki, ponieważ efekt i ryzyko zależą od postaci składnika, ilości, czasu używania, innych substancji, stanu zdrowia i przyjmowanych leków.

Najbardziej praktyczny wniosek z macierzy brzmi: mały lub niepewny efekt trzeba porównać z ceną, ryzykiem oraz możliwością interakcji.
Nie wystarczy, że mechanizm na etykiecie brzmi logicznie.

Suplement a lek na otyłość: to nie są zamienniki

To, że suplement jest sprzedawany w aptece albo został wpisany do rejestru produktów objętych powiadomieniem, nie zmienia go w lek.
Z drugiej strony leku stosowanego w leczeniu otyłości nie należy kupować ani odstawiać na podstawie porównania internetowego.
O kwalifikacji do leczenia decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia.

Jak ocenić etykietę przed zakupem

1. Znajdź dokładne nazwy i ilości

Sprawdź ilość każdego składnika w zalecanej dziennej porcji.
Hasło „kompleks spalający” albo mieszanka bez ilości poszczególnych składników nie pozwalają porównać produktu z badaniami.

2. Zsumuj substancje o podobnym działaniu

Kofeina może występować wprost albo pochodzić z guarany, yerba maté, orzeszków kola i ekstraktu herbaty.
Produkt zawierający kilka takich źródeł może dostarczać łącznie więcej stymulantów, niż sugeruje pojedyncza pozycja na froncie opakowania. [5]

3. Oddziel dowód składnika od dowodu produktu

Badanie psyllium nie potwierdza mieszanki z psyllium, kofeiną i synefryną.
Składniki mogą mieć inne ilości niż w badaniu, a bezpieczeństwo połączenia może być gorzej poznane niż bezpieczeństwo każdego z osobna. [5]

4. Sprawdź ostrzeżenia i leki

Przeczytaj przeciwwskazania, alergeny i ostrzeżenia.
Zrób listę leków na receptę, leków bez recepty, ziół i suplementów.
Pokaż ją farmaceucie lub lekarzowi, zamiast oceniać interakcje na podstawie jednego składnika.

5. Zweryfikuj status powiadomienia bez nadinterpretacji

Publiczny rejestr GIS pozwala sprawdzić, czy produkt został zgłoszony.
Sam wpis nie oznacza, że urząd wcześniej potwierdził jego skuteczność odchudzającą albo zatwierdził każdą obietnicę reklamową. [4]

6. Rozpoznaj obietnice, których suplement nie powinien składać

Uważaj na deklaracje szybkiej utraty dużej liczby kilogramów, „spalania tłuszczu bez diety”, leczenia otyłości albo zastępowania leku.
GIS podkreśla, że żywność nie może być oznakowana i reklamowana jako produkt leczniczy. [3]

Kiedy porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą

Konsultacja przed rozpoczęciem ma szczególne znaczenie, gdy:

• przyjmujesz leki, zwłaszcza przeciwcukrzycowe, lewotyroksynę, leki przeciwkrzepliwe, nasercowe lub wpływające na układ nerwowy;
• masz nadciśnienie, chorobę serca, nerek albo wątroby;
• masz trudności w połykaniu lub chorobę przewodu pokarmowego i rozważasz błonnik pęczniejący;
• jesteś w ciąży, karmisz piersią albo przygotowujesz się do zabiegu;
• produkt zawiera kilka stymulantów, a pełne ilości nie są jasne;
• po rozpoczęciu pojawiają się kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, omdlenie, silny niepokój, żółtaczka, ciemny mocz, trudność w oddychaniu lub połykaniu.

W przypadku gwałtownych lub ciężkich objawów skorzystaj z pilnej pomocy medycznej.
Nie czekaj na odpowiedź autora artykułu ani opiekuna programu.

A co zamiast „spalacza tłuszczu”?

Suplement nie omija bilansu energii.
Nie trzeba jednak stale liczyć kalorii, żeby pracować nad zachowaniami wpływającymi na jedzenie i aktywność.
Jeśli chcesz zobaczyć taką ścieżkę, przeczytaj o praktycznej redukcji bez liczenia kalorii.

Jeśli reklama obiecuje „podkręcenie metabolizmu”, sprawdź najpierw, co naprawdę wpływa na wydatek energii.
A jeśli preparat ma jednocześnie „oczyszczać”, przeczytaj, co oznacza detoks organizmu i czym marketingowy cleanse różni się od medycznej detoksykacji.

Jak BioVibes podchodzi do tego tematu

BioVibes jest 13-tygodniowym programem edukacyjnym i behawioralnym dla dorosłych, skupionym na zachowaniach i nawykach.
Nie dobiera suplementów, nie leczy otyłości i nie zastępuje lekarza, farmaceuty ani indywidualnej dietoterapii klinicznej.

Pierwsze 14 dni to pełne dwa pierwsze tygodnie programu w aplikacji, z grupą, czatem grupowym i indywidualnym czatem z opiekunem programu.
Start jest bezpłatny, bez karty i danych płatniczych.
Po 14. dniu samodzielnie decydujesz, czy chcesz kupić kontynuację; nie ma automatycznej płatnej kontynuacji.

Zobacz, jak działa BioVibes lub zacznij pierwsze 14 dni programu.